|

Odcisk pieczęci rady
miejskiej
w Brzostku
z XVI wieku

Odcisk pieczęci rady
miejskiej
w Brzostku
z XVIII wieku

Odcisk pieczęci
CK
Urzędu Powiatowego
w Brzostku
|
Najstarsze ślady pobytu człowieka w
tych okolicach pochodzą z młodszej epoki kamienia
(neolitu) przypadającej między połową IV i III
tysiąclecia p.n.e. Natomiast pierwszą pisemną
wzmiankę o Brzostku zawiera dokument legata papieskiego
Idziego z lat 1123-1125. Brzostek był wtedy małą
wioską należącą do dóbr opactwa benedyktynów w
Tyńcu. W ich posiadaniu znajdowała się także
sąsiednia wieś Klecie, która była siedzibą parafii.
W tamtejszym kościele rozwinął się kult św.
Leonarda, przyciągający - według świadectwa Jana
Długosza - licznych pielgrzymów z "Polski,
Węgier, Rusi i Litwy".
W 1339 r. Brzostek został przeniesiony na
prawo niemieckie, a w dokumencie z 1354 r. określony
był jako osada targowa. Na jego rozwój wpłynęło
dogodne położenie na szlaku handlowym prowadzącym na
Węgry. 18.VI.1367 r. opat tyniecki Jan zezwolił
Jakubowi synowi Stefana na przeprowadzenie lokacji
miejskiej Brzostku. Podobny przywilej otrzymał 1. III.
1394 r. od Władysława Jagiełły Stanisław z
Saspolina. Król zezwolił na założenie miasta zwanego
Małym Brzostkiem położonego w sąsiedztwie miasta
opackiego (w okresie późniejszym Mały Brzostek stał
się przedmieściem, a w XVIII w. osobną wioską
nazwaną Nawsiem). Na początku XV w. utworzono w
Brzostku parafię. Istniała też szkoła parafialna,
szpital i liczne bractwa. W 1474 r. miasto zostało
spalone przez wojska węgierskie. Klęska pożaru spadła
nań także w 1522 r. W XVI w. Brzostek stał się
znacznym ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym. Działały
tu liczne cechy rzemieślnicze, a targi i jarmarki
przyciągały kupców z odległych miast. W 1657 r.
miasto zostało doszczętnie spalone przez wojska
siedmiogrodzkie Jerzego Rakoczego. W XVIII w. mieszczanie
w obronie swych przywilejów toczyli długoletnie spory z
opatem tynieckim. Wysłannicy miasteczka dotarli nawet do
kurii papieskiej w Rzymie.
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r.
Brzostek znalazł się w granicach Austrii. Na początku
XIX w. osiedlili się tu Żydzi. W 1833 r. w miasteczku
urodził się sławny malarz Aleksander Gryglewski. W
1846 r. istniała w Brzostku tajna organizacja
przygotowująca powstanie narodowe. Planowano tu
sformować jeden z oddziałów, którego zadaniem miało
być rozbicie garnizonu austriackiego w Jaśle. 20 lutego
1846 r. okolice zostały objęte krwawą rabacją
chłopską, która przekreśliła plany powstańcze. Na
czoło tego ruchu wysunął się Jakub Szela - chłop z
pobliskiej Smarżowej. W latach 1854-66 w Brzostku miał
siedzibę urząd powiatowy. W 1857 r. twórca przemysłu
naftowego Ignacy Łukasiewicz otworzył tu swoją
aptekę. W 1863 r. kilku mieszczan brało udział w
powstaniu styczniowym. Kilkunastu ochotników walczyło
także w czasie I wojny światowej w 1 Brygadzie
legionów. 7. V. 1915 r. w okolicy Brzostku rozegrała
się krwawa bitwa między wojskami rosyjskimi i
austriackimi. Spłonął wtedy m.in. XVII-wieczny ratusz.
W okresie międzywojennym w okolicy rozwijał
się radykalny ruch ludowy. W 1934 r. Brzostek stał się
gminą jednostkową wiejską zachowując prawo używania
historycznej nazwy "miasto" Utworzono wtedy
także gminę Brzostek II obejmującą okoliczne wioski.
W czasie II wojny światowej na mieszkańców spadły
krwawe represje ze strony Niemców (12. VIII. 1942
wymordowanie Żydów, 20. VI. 1944 pacyfikacja
miasteczka). Przez całą okupację tajną działalność
prowadziła placówka ZWZ-AK W okresie akcji
"Burza" na terenie gminy działało kilka
oddziałów partyzanckich (w 1985 r. gmina Brzostek
została odznaczona Krzyżem Partyzanckim). W wyniku
działań wojennych jesienią 1944 r. Brzostek poniósł
znaczne straty materialne. Zniszczenia zabudowy sięgały
66%. Zmniejszyła się liczba ludności, zamknięto też
sąd grodzki W 1954 r została zlikwidowana gmina
Brzostek I. Ponowny rozwój miejscowości nastąpił
dopiero w latach siedemdziesiątych.
ks.
Bogdan Stanaszek |